O upadku Rzeczypospolitej

rzeczypospolitaXV oraz XVI-wieczna Rzeczpospolita była potężnym państwem posiadającym status jednego z największych graczy ówczesnej Europy. Co więc sprawiło, że z kraju od morza do morza, zajmującego1 153 465km² obecnie jego granice obejmują 312 685 km²?

O przyczynach rozbiorów i upadku Rzeczypospolitej napisano wiele. Dzieje naszego państwa nie różnią się jednak od dziejów innych dawnych potęg. Żadna z nich również nie przetrwała próby czasu.

Na lekcjach historii wpajano nam, że winę za niepowodzenia Polski ponoszą nasi sąsiedzi, dążący do dominacji w Europie oraz geograficzne położenie naszego kraju. Jednak niemiecki „Drang nach Osten”, czyli rzekome parcie na wschód oraz rosyjskie zapędy do przesunięcia swoich zachodnich granic ze wschodniej do środkowej Europy, nie do końca są prawdziwe.

Przede wszystkim Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego ze względu na rozbicie Rzeszy było przede wszystkim zainteresowane ochroną Europy przed Francuzami, a wojny z Koroną czyli jej wschodnim sąsiadem do czasów I wojny światowej zdarzały się stosunkowo rzadko.

Sprawa ma się natomiast zupełnie inaczej w przypadku Rosji, która zamiast poszerzać swoje granice ku zachodowi przesunęła ją na wschodzie aż do Oceanu Spokojnego, a nawet go przekroczyła rozciągając swoje terytoria na Alaskę.

Przypomnijmy sobie, że równie silne „parcie na wschód” mieli nasi przodkowie. Nasze niechlubne Dymitriady oraz regularne najazdy na Państwo Moskiewskie pokazują ówczesną rzeczywistość. Oczywiście można zarzucić mi subiektywizm oparty na podstawie wyżej wymienionych faktach i odpowiedzieć, że to Rosja uczestniczyła w rozbiorach Polski.

Czy jednak Polacy postąpiliby w podobnej sytuacji inaczej i czy rzeczywiście nasz wschodni sąsiad był zainteresowany rozbiorem kiedy mógł bez przeszkód kierować słabym, ale wielkim państwem jako jego protektor? Nie, ale po inicjatywie silnych Prus oraz Austro-Węgier nie miał innego wyjścia.

Samo położenie Rzeczypospolitej niewiele różniło się od położenia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, które z północy graniczyło z Danią, na południu z krajami włoskimi, a na zachodzie z Francją. Nie przeszkadzało to jednak w byciu znaczącą figurą na arenie międzynarodowej. Dodatkowo należy pamiętać, że w stosunkach polsko-rosyjskich to nasi przodkowie grali główne skrzypce.

Innym często powtarzanym mitem jest brak silnej oraz nowoczesnej armii. Nie zapominajmy jednak, że to właśnie Polacy dysponowali jedną z najpotężniejszych jazd jakie znała Europa, którą w dzisiejszych czasach można byłoby porównać do nowoczesnych sił pancernych. Problem armii polegał jednak nie na jej wielkości ale na organizacji. Rzeczpospolita Obojga Narodów nie posiadała wspólnego wojska, ale dwa oddzielnie zarządzane przez króla dysponującego bezpośrednio siłami Korony oraz pozostającego pod jego władzą Wielkiego Księcia Litewskiego dowodzącego siłami litewskimi.

Podział armii zbytnio utrudniał obronę Wielkiego Państwa oraz prowadzenie kampanii wojennych. Z drugiej jednak strony Państwo Osmańskie posiadało jeszcze bardziej skomplikowaną i rozbitą strukturę co nie przeszkodziło w byciu znaczącą siłą militarną przez stulecia aż do klęski pod Wiedniem.

Równie często powtarzającą się przyczyną upadku państwa była wolność szlachecka oraz prawo do veta. Pewnym jest, że spowolniło to zmiany oraz reformację struktur państwa oraz uniemożliwiło przeobrażenia go w potęgę absolutoryjną na wzór zachodni a co za tym idzie scentralizowanie władzy w rękach silnego monarchy.

Wolna elekcja na wzór Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego przyniosła pożytek nie państwu ale szlachcie decydującej o wyborze władcy. Znaczącą różnicą pozostawało wybieranie w Rzeszy jednego z władców państw wchodzących w jego skład co pozwało na dziedziczenie przez jego potomków rodzimego tytułu i dawało wielką szansę na objęcie przez niego tytułu cesarza.

Powody upadku Lechistanu czyli Rzeczpospolitej zarówno te prawdziwe jak i wyimaginowane można byłoby wymieniać w nieskończoność. Jednak znajomość historii pokazuje nam, że żadne Państwo posiadające dawniej status mocarstwa czy to regionalnego czy światowego nie przetrwało próby czasu. Imperium Rzymskie, Cesarstwo Aleksandra Wielkiego czy bliskie nam Prusy zakończyły swoje dzieje pozostając jedynie na mapach historycznych oraz w podręcznikach historyczno-naukowych.

Dodaj komentarz